Edition description
Analiza kontrastywna jednostek językowych angielskich i polskich w wybranych podręcznikach do nauki drugiego języka
-
Description:
Abstract:
- Głównym tematem niniejszej rozprawy jest analiza kontrastywna jednostek językowych angielskich i polskich w wybranych podręcznikach do nauki drugiego języka. Na potrzeby kognitywnej analizy jednostek symbolicznych zastosowano pojęcie kategorii tematycznej, bowiem jak uważa Batko-Tokarz (2019) aby właściwie porównać semantykę leksykalną należy dokonać jej klasyfikacji tematycznej. Odmienne wzorce leksykalizacji w różnych językach pozwalają dokonać analizy różnic w sposobie przedstawiania rzeczywistości. Dąbrowska (2003) zauważa, że pojęcia leksykalne mają wyjątkowo bogatą strukturę i bywają bardzo odmienne w różnych językach, zaś odmienności te przybierają często niezwykle subtelną formę. W związku z tym, rozwój leksykalny stawia osoby dorosłe w obliczu problemu przyswajalności. Badacze wywodzący się z tradycji generatywnej uważają problem przyswajalności za podstawowy problem rozwoju językowego (Lightfoot 1989, Crain i Waxler 1999). Autorka tej rozprawy szczegółowo opisała koncepcje podziału leksykalnej strony ontogenezy językowej. Praca stanowi opis teoretycznych podstaw i zasad tworzenia tematycznego podziału jednostek symbolicznych, a także prezentacja oryginalnego schematu klasyfikacyjnego przygotowanego przez autorkę. Koncepcja ta posłużyła konkretnemu celowi, autorka potraktowała ją jako punkt wyjścia do bardziej uniwersalnej refleksji jaką jest kreatywność językowa w kontekście akwizycji języka. Druga - zasadnicza i kluczowa dla tej rozprawy - część jest więc poświęcona prezentacji modelu, bardzo dynamicznego, opartego na uzusie językowym. Jądrem tego modelu jest ,,CZŁOWIEK’’. Zaprezentowany schemat oparty na uzusie językowym pozwala zgrabnie połączyć ze sobą i wyjaśnić wiele kwestii i kluczowym znaczeniu dla zrozumienia procesu przyswajania języka przez osoby dorosłe. Badacze od dawna zauważają, że cały system leksykalny danego języka rozpada się na mniejsze zespoły słowne, które są zbiorami słów wzajemnie wyznaczającymi swoje granice znaczeniowe, a każda zmiana w obrębie pola wpływa na pozostałe elementy i powoduje ich przekształcenie (Tokarski, 2001). W 1931 roku pisał o tym Jost Trier, który był przekonany, że wszystkie słowa tworzą hierarchiczny system, gdyż cała treść pojęciowa języka dzieli się na strefy, a one z kolei na pola pojęciowe, którym odpowiadają grupy słów tworzących pola leksykalne, wyrazowe lub znakowe (Miodunka, 1989). Koncepcja ta powstała w ramach semantyki strukturalnej, dokładniej - w ramach teorii pól językowych, która najpierw rozwijana była zwłaszcza w latach 20. i 30. XX wieku, szczególnie w kręgu językoznawstwa niemieckiego (teoria pól leksykalno-semantycznych), a następnie w połowie XX wieku (pola tematyczne) (Cygal-Krupa, 2016). U jej podstaw leżało przekonanie, że słownictwo funkcjonuje we wzajemnym systemie powiązań i tym samym znaczenie wyrazu zależy od miejsca, jakie on zajmuje wśród pozo stałych wyrazów tworzących system (Bartol-Jarosińska 2002). ; Rozprawa składa się z sześciu zasadniczych części. Oprócz Wstępu (I) i Podsumowania (VI) są to rozdziały: II. Specyfika językowego obrazu świata w badaniach słownictwa podręczników dla cudzoziemców, III. Studia nad kategoriami semantycznymi, IV. Metodologia badań nad jednostkami językowymi zawartymi w angielskich i polskich podręcznikach, V. Interpretacja wyników badań. Dopełnieniem pracy są Aneks (VII) i Bibliografia (VIII). Następujący po wstępie, rozdział drogi przedstawia definicję teorii kognitywizmu oraz jej założenia. Szczegółowo ukazano problem kształtowania znaczenia pojęć w kognitywizmie, jak również dokonano próby scharakteryzowania terminów poprzez wyidealizowane modele kognitywne oraz kategoryzowanie rzeczy i zjawisk w terminach prototypu, które są wyjątkowo ważne dla wysuniętych problemów badawczych. Następnie ukazano konceptualizację leksykalną według Langackera (1995, 2001, 2009). W rozdziale znajdują się również informacje na temat językowego obrazu świata. Na koniec został przedstawiony tematyczny podział słownictwa na pola semantyczne i tematyczne. Rozdział trzeci stanowi przegląd badań nad kategoriami związanymi z człowiekiem i jego funkcjonowaniem w Polsce i za granicą. Autorka opisuje stan polskiej i europejskiej leksykologii tematycznej. Problematyka podziału na kategorie jest niezbędna w praktycznym zastosowaniu do analizy bardzo obszernego zbioru wyrażeń polskich i angielskich. Materiał źródłowy obejmował dwa wybrane podręczniki do nauki języka drugiego. Rozdział czwarty zawiera metodologiczną strukturę badań własnych. Przedmiotem badań jest leksyka zapełniająca kategorie CZŁOWIEK, z którą stykają się uczący zarówno języka polskiego jak i angielskiego jako obcego. Autorka przeprowadziła ilościowe badania leksyki wybranych podręczników. Problem badawczy koncentrował się na kwantytatywnych wskaźnikach pokrewieństwa między zbiorami leksyki podręczników i list frekwencyjnych w przedziale zalecanym dla uczniów początkujących.Rozdział piąty to analiza materiału leksykalnego podręczników, interpretacja wyników oraz wnioski badawcze. Próba opisu dyskursu pozwoliła pokazać, jak system językowy jest wykorzystywany przez rzeczywistego użytkownika w rzeczywistym kontekście, próba opisu procesu akwizycji języka z kolei pozwoliła rozpoznać, jak system ten rzeczywiście kształtuje się w skontekstualizowanej ontogenezie leksykalnej. Autorka przedstawia również ograniczenia i perspektywy dalszych badań. Na końcu rozprawy doktorskiej została zamieszczona bibliografia oraz aneksy.
- The main topic of this dissertation is a contrastive analysis of English and Polish language units in selected textbooks for learning a second language. For a cognitive analysis of symbolic units, the concept of thematic categories was applied, as Batko-Tokarz (2019) argues that in order to properly compare lexical semantics, it is necessary to classify it thematically. Different patterns of lexicalization in various languages allow for an analysis of differences in the way reality is represented. Dąbrowska (2003) notes that lexical concepts have exceptionally rich structures and can differ significantly between languages, with these differences often taking on highly subtle forms. Consequently, lexical development poses a challenge for adults in terms of language acquisition. Researchers from the generative tradition consider the issue of learnability to be a fundamental problem in language development (Lightfoot 1989, Crain & Waxler 1999). The author of this dissertation has thoroughly described the concepts of the lexical aspect of language ontogenesis. The study provides a theoretical foundation and principles for creating a thematic classification of symbolic units, along with an original classification scheme devised by the author. This concept was developed for a specific purpose—the author treated it as a starting point for a more universal reflection on linguistic creativity in the context of language acquisition. The second essential part of this dissertation is, therefore, dedicated to presenting a highly dynamic model based on language usage (usus). The core of this model is "THE HUMAN." The presented scheme, grounded in linguistic usage, effectively integrates and explains numerous crucial issues related to understanding the process of adult language acquisition. Researchers have long observed that the entire lexical system of a given language breaks down into smaller lexical groups, which consist of words that mutually define each other's semantic boundaries. Any change within a field affects the remaining elements, leading to their transformation (Tokarski, 2001). This idea was discussed as early as 1931 by Jost Trier, who was convinced that all words form a hierarchical system, as the conceptual content of language is divided into zones, which in turn form conceptual fields. These fields correspond to word groups that create lexical, verbal, or symbolic fields (Miodunka, 1989). This concept originated within structural semantics, specifically in the field theory of language, which was particularly developed in the 1920s and 1930s, especially within German linguistics (theory of lexical-semantic fields), and later in the mid-20th century (thematic fields) (Cygal-Krupa, 2016). At its core was the belief that vocabulary functions within an interdependent system, meaning that a word’s meaning depends on its place among other words within that system (Bartol-Jarosińska, 2002). ; The dissertation consists of six main parts. In addition to the Introduction (I) and Conclusion (VI), the chapters include: II. The Characteristic of the Linguistic Worldview in Vocabulary Studies of Foreign Language Textbooks, III. Studies on Semantic Categories, IV. Methodology of Research on Linguistic Units Contained in English and Polish Textbooks, V. Interpretation of Research Findings. The dissertation is supplemented by an Appendix (VII) and a Bibliography (VIII). Following the introduction, the second chapter defines cognitivism theory and its assumptions. It presents in detail the issue of concept formation in cognitivism and attempts to characterize terms through idealized cognitive models and categorization based on prototypes, which are particularly significant for the research problems posed. Subsequently, the chapter explores lexical conceptualization according to Langacker (1995, 2001, 2009). It also provides information on the linguistic worldview, concluding with a thematic classification of vocabulary into semantic and thematic fields. Chapter three reviews research on categories related to human existence and functioning in Poland and abroad. The author examines the state of Polish and European thematic lexicology. The issue of categorization is essential for the practical analysis of the extensive collection of Polish and English expressions. The source material includes two selected second-language textbooks. Chapter four outlines the methodological framework of the author’s research. The subject of the study is the vocabulary related to the category HUMAN, encountered by learners of Polish and English as foreign languages. The author conducted a quantitative analysis of vocabulary in selected textbooks. The research problem focused on quantitative indicators of lexical similarity between textbook vocabulary sets and frequency lists recommended for beginner learners. Chapter five presents the analysis of lexical material, interpretation of research findings, and conclusions. A discourse analysis approach was employed to illustrate how the linguistic system is used by real speakers in actual contexts, while an examination of language acquisition allowed for an understanding of how this system develops within contextualized lexical ontogenesis. The author also discusses limitations and future research directions. The dissertation concludes with a bibliography and appendices.
