Edition description
Rozwój polskiej literatury gitarowej w XX i z początkiem XXI wieku
-
Description:
Abstract:
- Niniejsza praca stanowi pierwszą tak obszerną próbę całościowego opracowania historii literatury gitarowej w Polsce, obejmując okres od początku XX wieku do pierwszej ćwierci XXI wieku. Gitara klasyczna, choć jest obecnie instrumentem popularnym na całym świecie, przez długi czas nie była przedmiotem dogłębnych badań w polskim kontekście. W odróżnieniu od innych dziedzin muzyki, takich jak pianistyka czy organistyka, literatura naukowa poświęcona gitarze jest w Polsce ograniczona do zaledwie kilku książek i artykułów. Brakuje syntez oraz kompendiów, które opisałyby rozwój tego instrumentu i literatury nań przeznaczonej w sposób całościowy. Celem autora jest zapełnienie tej luki poprzez przedstawienie możliwie pełnych źródeł informacji o polskiej muzyce gitarowej, a także stworzenie punktów wyjścia do dalszych badań. Duży nacisk położono w pracy na ukazanie rozwoju polskiej literatury gitarowej w dwóch aspektach – ilościowym oraz jakościowym. W tym celu m.in. wiele utworów poddanych zostało pogłębionym analizom dotyczącym zastosowanych technik wykonawczych i sposobu traktowania faktury instrumentu, co pozwalało zidentyfikować stopień poznania idiomu gitary przez twórcę, a tym samym wskazać jeden z aspektów rozwoju jakościowego. Innym czynnikiem poddawanym analizie była forma utworów, szczególnie w zakresie skomplikowania tejże. Rozwój ilościowy prześledzony został w sposób bardzo bezpośredni – poprzez próbę dotarcia do możliwie pełnej panoramy polskiej twórczości gitarowej oraz ukazanie jej w różnych perspektywach. Praca składa się z sześciu rozdziałów, z których każdy skupia się na innym aspekcie rozwoju muzyki gitarowej. Rozdział pierwszy omawia stan dotychczasowych badań i przybliża główne źródła. Rozdział drugi wprowadza w kontekst europejskiej muzyki gitarowej od końca XIX wieku do połowy XX wieku, z uwzględnieniem udziału polskich twórców. Trzeci rozdział analizuje rolę gitary w Polsce od XIX wieku do okresu międzywojennego, podkreślając znaczenie orkiestr mandolinowych w kształtowaniu polskiej gitarystyki. W rozdziale czwartym omówiono wykorzystanie gitary w twórczości awangardowych polskich kompozytorów doby powojennej, takich jak Kazimierz Serocki, Włodzimierz Kotoński czy Tadeusz Baird. Rozdział piąty, najobszerniejszy, poświęcony jest głównie muzyce solowej i kameralnej drugiej połowy XX wieku, opisując rozwój literatury w różnych ośrodkach akademickich w Polsce. Zawiera także dogłębną analizę twórczości najważniejszych kompozytorów tego okresu, jak Stanisław Mroński, Jerzy Bauer, Bronisław Kazimierz Przybylski, Józef Świder, Witold Szalonek, Jan Edmund Jurkowski, Zbigniew Wiszniewski, Bogusław Schaeffer, Jacek Rabiński, Bartłomiej Budzyński, Zbigniew Bargielski, Piotr Moss, Mieczysław Makowski czy Robert Kurdybacha. Ponadto przedstawia działalność wybitnych XX-wiecznych gitarzystów i propagatorów instrumentu, jak Józef Powroźniak, Krzysztof Celiński czy Jan Oberbek, jak i omówienie ważnych wydarzeń muzycznych, m.in. gitarowych konkursów kompozytorskich w Łodzi lub Tychach czy festiwalu Śląska Jesień Gitarowa. ; Szósty rozdział przedstawia rozwój literatury gitarowej w XXI wieku. Podjęta jest w nim tematyka działalności kompozytorów-gitarzystów, ze szczególnym uwzględnieniem takich twórców, jak Marek Pasieczny, Aleksander Nowak czy Gerard Drozd. Przedstawiona jest działalność szeregu nowych gitarzystów i zespołów kameralnych promujących muzykę nową, m.in. Łukasza Kuropaczewskiego, Marcina Maślaka, Moniki Dżuły-Radkiewicz, Marcina Kozioła czy Walicki-Popiołek Duo. Dokonano także panoramicznego przeglądu twórczości dydaktycznej powstającej w Polsce, a także podjęto próbę przedstawienia perspektyw na przyszłość rozwoju polskiej literatury gitarowej. Praca wprowadza autorską periodyzację rozwoju literatury gitarowej w Polsce, dzieląc go na okresy odpowiadające najważniejszym zmianom historycznym i społecznym. Wskazano kluczowych twórców muzyki gitarowej, zarówno tych znanych, jak Aleksander Tansman, Jerzy Bauer czy Marek Pasieczny, jak i tych mniej docenianych lub zapomnianych, jak Mieczysław Makowski, Zbigniew Wiszniewski czy Bartłomiej Budzyński. Przedstawiono najważniejsze tendencje dotyczące rozwoju obecne w XXI wieku, jak i rozpoznano te aktualnie trwające, rodzaju komponowania utworów na orkiestry gitarowe czy masowego wydawania publikacji przeznaczonych dla najmłodszych uczniów. Podsumowując, praca ta ma na celu ukazanie, że literatura gitarowa stała się integralną częścią historii polskiej muzyki XX i XXI wieku. Zebrane w niej informacje mogą stać się podstawą do dalszych badań nad tym repertuarem, a także inspirować do popularyzacji zapomnianych lub nieodkrytych utworów.
- This dissertation represents the first comprehensive attempt to document the history of guitar literature in Poland, covering the period from the beginning of the 20th century to the first quarter of the 21st century. Although the classical guitar is currently one of the most popular instruments worldwide, for a long time it has not been the subject of thorough research in the Polish context. Unlike other fields of music, such as piano or organ studies, scholarly literaturę dedicated to the guitar in Poland is limited to just a few books and articles. There is a lack of comprehensive syntheses and compendiums that would describe the development of this instrument and its repertoire holistically. The author's goal is to fill this gap by providing as complete a set of information on Polish guitar music as possible, while also creating a foundation for further research. The study places significant emphasis on the development of Polish guitar literature from both quantitative and qualitative perspectives. Many compositions have been subjected to in-depth analyses focusing on the technical performance aspects and the treatment of the instrument’s texture. These analyses helped trace one of the aspects of qualitative development by identifying the composer’s understanding of the guitar idiom. Another factor analysed was the form of the works, especially in terms of their complexity. The quantitative development has been examined directly—by attempting to present a full overview of Polish guitar compositions and highlighting them from various perspectives. The dissertation consists of six chapters, each focusing on a different aspect of guitar music development. The first chapter discusses the current state of research and introduces key sources. The second chapter sets the European guitar music context from the late 19th century to the mid-20th century, including the contribution of Polish composers, mainly Aleksander Tansman. The third chapter examines the role of the guitar in Poland from the 19th century to the interwar period, emphasising the importance of mandolin orchestras in shaping Polish guitar culture. The fourth chapter explores the use of the guitar in the works of post-war avant-garde Polish composers, such as Kazimierz Serocki, Włodzimierz Kotoński, and Tadeusz Baird. The fifth chapter, the most extensive, focuses on solo and chamber guitar music from the second half of the 20th century, detailing the development of the repertoire in various academic centres across Poland. It also includes an in-depth analysis of the works of key composers from this period, such as Stanisław Mroński, Jerzy Bauer, Bronisław Kazimierz Przybylski, Józef Świder, Witold Szalonek, Jan Edmund Jurkowski, Zbigniew Wiszniewski, Bogusław Schaeffer, Jacek Rabiński, Bartłomiej Budzyński, Zbigniew Bargielski, Piotr Moss, Mieczysław Makowski, and Robert Kurdybacha. Additionally, the chapter presents the activities of prominent 20th-century guitarists and advocates of the instrument, including Józef Powroźniak, Krzysztof Celiński, and Jan Oberbek, as well as notable musical events such as guitar composition competitions in Łódź and Tychy or the Silesian Guitar Autumn Festival. ; The sixth chapter examines the development of guitar literature in the 21st century, addressing the activities of composer-guitarists, with a special focus on Marek Pasieczny, Aleksander Nowak, and Gerard Drozd. It highlights the work of guitarists and chamber ensembles promoting contemporary music, such as Łukasz Kuropaczewski, Marcin Maślak, Marcin Kozioł, Monika Dżuła-Radkiewicz, and the Walicki-Popiołek Duo. A comprehensive review of the educational literature created in Poland is also provided, along with an attempt to present prospects for the development of Polish guitar literature. The dissertation introduces an original periodization of the development of guitar literature in Poland, divided into periods corresponding to key historical and musical changes. It identifies the most important guitar composers, including both well-known figures such as Aleksander Tansman, Jerzy Bauer, and Marek Pasieczny, as well as those less recognised or forgotten, such as Mieczysław Makowski, Zbigniew Wiszniewski, and Bartłomiej Budzyński. The main trends of the development observed in the 20th century are presented, along with those currently unfolding, such as the composition of works for guitar orchestras or the mass publication of educational materials for younger students. In conclusion, this work aims to show that guitar literature has become an integral part of the history of Polish music in the 20th and 21st centuries. The information gathered here may serve as a basis for further research on this repertoire and inspire the popularisation of forgotten or undiscovered works.
