Sport i Turystyka. Środkowoeuropejskie Czasopismo Naukowe ISSN 2545-3211 ISSN 2545-3211 artykuł Pismo recenzowane Biblioteka Uniwersytecka Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie wychowanie fizyczne application/pdf application/pdf Kościół katolicki Nr 1 e-ISSN 2657-4322 e-ISSN 2657-4322 Częstochowa Częstochowa W niniejszym artykule autor omawia przesłanki utworzenia Komisji Edukacji Narodowej, jej związki z oświeceniem, program szkolny, wychowanie fizyczne, a przede wszystkim scentralizowany system zarządzania i finansowania jej reformy. W pierwszej kolejności odniesiono się do charakterystycznych trendów oświecenia, sposobu funkcjonowania RP do czasu rozbiorów, w drugiej – do reformy KEN. Reforma nie była efektem długofalowej polityki edukacyjnej państwa. Była możliwa dzięki zbiegowi okoliczności, jakim była nieoczekiwana likwidacja zakonu jezuitów w Europie. Zabezpieczenie finansowe reformy stanowiły środki ze sprzedaży majątku zakonu, wykorzystane dzięki pionierskiemu w Europie systemowi scentralizowanego zarządzania i finansowania reformy. Jak się okazało, ów system – przy braku kontroli – umożliwiał roztrwonienie, a nawet sprzeniewierzenie dużej części środków uzyskanych ze sprzedaży pojezuickiego majątku. Efektem tego był upadek wielu szkół i niewielka liczba świeckich nauczycieli (np. wychowanie fizyczne często prowadzili starsi uczniowie). W reformie KEN trudno – z powodu kwestii światopoglądowych i mentalno-kulturowych – się doszukać charakterystycznych cech oświecenia, co więcej, reforma nie miała perspektyw; z jednej strony – z powodu ograniczonej wielkości pojezuickich majątków, z drugiej – z braku alternatywnego zabezpieczenia, jakim są regularnie napływające podatki do kasy państwa, czego w Rzeczypospolitej nie było. Peer reviewed Main Library of the Jan Dlugosz University in Czestochowa Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna, (ISSN 1895-8680) Sport and Tourism. Central European Journal T. 3 Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie Vol. 3 Urniaż, Jerzy Urniaż, Jerzy Oświecenie pp. 11-27 Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie KEN program szkolny 2020 2020 Issue 1 Oświecenie a reforma Komisji Edukacji Narodowej, jej pionierski system scentralizowanego zarządzania, program szkolny i wychowanie fizyczne: mity i rzeczywistość Publishing House of the Jan Długosz University in Czestochowa Enlightenment and reform of The National Education Commission, its pioneering system of centralized management, the school program and physical education: myths and reality Enlightenment and reform of The National Education Commission, its pioneering system of centralized management, the school program and physical education: myths and reality pol pol scentralizowany system Rzeczpospolita article środki finansowe Jan Długosz University in Czestochowa s. 11-27 Research Papers of the Jan Dlugosz University of Częstochowa. Physical Culture Studies and Research (ISSN 1895-8680)