translanguaging ideologie językowe Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie Kijów Ukraina Cheremisin, Maksym Multilingualism in Ukraine from a transdisciplinary perspective 2025 język angielski bilingwizm wielojęzyczność application/pdf BUrps.308 eng rozprawa doktorska Częstochowa dyglosja Rozwadowska, Bożena. Promotor Rozprawa analizuje wielojęzyczność na Ukrainie, łącząc teorie bilingwizmu, dyglosji, transjęzyczności (ang. translanguaging), ideologii językowych z ujęciem historycznym oraz badaniem ilościowym w Kijowie (2023, n=300). Część teoretyczna pokazuje, że praktyki językowe najlepiej ujmować jako programy rozproszone między domenami i kształtowane przez ideologie, a nie jako statyczne opozycje „L1/L2”. Ujęcie historyczne dowodzi, że polityki imperialistyczne i sowieckie utrwaliły asymetryczną dyglosję ukraińsko-rosyjską, której skutki utrzymywały się także po 1991 roku. Badanie kijowskie wskazuje na przyspieszony po 2022 r. zwrot językowy: młodsze kohorty częściej deklarują ukraiński jako język ojczysty i używają go w domu; wyższe wykształcenie koreluje z poparciem dla ukraińskiego jako jedynego języka państwowego oraz z silniejszą inwestycją w angielski (np. z zamiarem nauczania dzieci tego języka). Wielkości efektu są od małych do umiarkowanych, ale spójne w wielu przekrojach; płeć nie różnicuje rozkładu języka ojczystego. Dwuelementowy wskaźnik ważności kwestii językowych wykazał akceptowalną rzetelność wewnętrzną. Ukraina zmierza ku de facto trójjęzycznej konfiguracji: ukraiński jako język obywatelski i sfery publicznej; angielski jako cenna lingua franca nauki, gospodarki i dyplomacji; inne języki europejskie w rolach wyspecjalizowanych. Wzmacnianie ukraińskiego nie wypiera angielskiego; obie tendencje współistnieją i wzajemnie się wzmacniają. Dane wspierają strategię dwutorową: (i) konsekwentne wspieranie ukraińskiego w edukacji, administracji i mediach; (ii) systemowe budowanie kompetencji angielskich (CLIL, wsparcie nauczycieli, standardy oceny). Potrzebne są działania włączające dla grup przechodzących na ukraiński (dorośli „późni dwujęzyczni”, osoby przesiedlone) oraz pełne interfejsy ukraińskie w usługach publicznych i platformach cyfrowych przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiej jakości ścieżek w języku angielskim. Rozprawa: (a) łączy klasyczne modele dyglosji ze współczesnym podejściem translanguaging; (b) dokumentuje gradienty pokoleniowe i edukacyjne w zachowaniach językowych; (c) spina w jedną ramę politykę, tożsamość i praktyki cyfrowe. Choć przekrojowe ujęcie dotyczące tylko jednego miasta wymaga ostrożności interpretacyjnej, spójność wyników zwiększa pewność co do kierunku zmian. Dalsze badania powinny łączyć badania podłużne z wywiadami pogłębionymi i korpusami zapisanymi cyfrowo oraz wyjść poza Kijów do regionów przyfrontowych i społeczności przesiedlonych. Ogólnie rzecz biorąc, wybór języka na Ukrainie jest aktem społecznym kształtowanym przez tożsamość, pamięć i aspiracje geopolityczne; wojna uwidoczniła i przyspieszyła te procesy. Biblioteka Uniwersytecka Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie 171 s. Praca opublikowana na podstawie licencji udzielonej przez Autora polityka językowa